«مامان، باز هم باید کتاب بخونم؟»
اگر این جمله را بارها از فرزندتان شنیدهاید، احتمالاً میدانید که تشویق کودک به کتابخوانی همیشه به سادگی خریدن چند کتاب رنگارنگ و گذاشتن آنها در قفسه نیست. بعضی کودکان با دیدن کتاب ذوق میکنند. اما بعضی دیگر ترجیح میدهند سراغ بازی، تلفن همراه یا تماشای فیلم و کارتون بروند. در چنین شرایطی، اصرار بیشتر همیشه نتیجه بهتری ندارد.
شاید بهتر باشد به جای اینکه از خودمان بپرسیم «چطور کودک را مجبور کنیم بیشتر کتاب بخواند؟»، سؤال دیگری مطرح کنیم: چطور کتاب را به تجربهای لذتبخش، اجتماعی و معنادار برای کودک تبدیل کنیم؟
کتابخوانی زمانی جذابتر میشود که کودک آن را فقط یک تکلیف مدرسه نداند. بلکه حس کند که خواندن کتاب او را به یک ماجراجویی میبرد. با مطالعه کتاب نکتهای جدید و جالب یاد میگیرد. کتابخوانی باعث میشود که پاسخ سؤالهایش را پیدا کند یا فرصتی برای وقت گذراندن با خانواده و دوستان فراهم میکند.
مطالب مرتبط:
چرا باید برای کودکان کتاب خواند؟
هر بازی، یک فرصت برای فکر کردن؛ هر کتاب، یک پنجره به دنیایی تازه. در فروشگاه آنلاین نعنا، انتخابهایی برای رشد خلاقیت و کنجکاوی کودکان پیدا میکنید. برای خرید کتاب کودک، خرید اسباببازی فکری، خرید اسباببازی علمی و … کلیک کنید.
آیا مجبور کردن کودک به کتاب خواندن باعث علاقه او به مطالعه میشود؟
گاهی تصور میکنیم که اگر کودک را مجبور به مطالعه کتابها کنیم، کمکم به کتاب علاقهمند خواهد شد. تجربه برخی والدین نیز این تصور را تأیید میکند. اما ماجرا به این سادگی نیست. بعضی کودکان مطالعه را دشوار، خستهکننده یا حتی فعالیتی تنها و منزویکننده میدانند. فرستادن کودک به اتاقش با این دستور که «برو کتابت را بخوان» لزوماً علاقه او به مطالعه را بیشتر نمیکند.
واقعیت این است که مردم همیشه فقط به این دلیل مطالعه نمیکنند که خودِ خواندن برایشان لذتبخش است. ما کتاب میخوانیم تا چیزی بدانیم، کاری انجام دهیم، به سؤالهایمان پاسخ بدهیم، داستانی را دنبال کنیم یا تجربهای را با دیگران به اشتراک بگذاریم.
برای کودکان نیز همین موضوع اهمیت دارد. اگر کتاب خواندن به فعالیتی معنادار تبدیل شود، احتمال بیشتری دارد که کودک به آن علاقه نشان دهد. بنابراین هدف ما نباید فقط افزایش تعداد صفحاتی باشد که کودک در روز میخواند. بلکه باید کاری کنیم که کتاب خواندن برای او معنا پیدا کند.
اکنون روشهای علاقهمند کردن کودکان به کتابخوانی را با هم بررسی میکنیم.
کتاب خواندن را به یک فعالیت خانوادگی تبدیل کنید!
یکی از سادهترین و در عین حال مؤثرترین روشها این است که کتابخوانی را از یک فعالیت انفرادی به یک تجربه خانوادگی تبدیل کنید.
اگر کودک هنوز نمیتواند بهخوبی بخواند، برایش کتاب بخوانید. اگر خواندن را یاد گرفته است، از او بخواهید برای شما کتاب بخواند. حتی میتوانید به نوبت کتاب بخوانید؛ یک صفحه شما و صفحه بعدی کودک.
اما یک نکته مهم را فراموش نکنید: بعد از خواندن، درباره کتاب صحبت کنید. از کودک بپرسید:
کدام قسمت داستان را بیشتر دوست داشتی؟
اگر جای شخصیت اصلی بودی، چه کار میکردی؟
فکر میکنی بعدش چه اتفاقی میافتد؟
کدام شخصیت را بیشتر دوست داشتی؟ چرا؟
این گفتوگوها باعث میشوند که کتاب از یک متن روی کاغذ به موضوعی برای فکر کردن و گفتوگو تبدیل شود.
مطالب مرتبط:
راهنمای انتخاب کتاب برای کودکان ۴-۳ساله
همراه کودک به کتابخانه بروید!
کتابخانه را فقط مکانی برای امانت گرفتن کتاب نبینید؛ آن را به مقصدی برای یک گردش خانوادگی تبدیل کنید. اجازه دهید کودک خودش بین قفسهها بگردد، جلد کتابها را ببیند و چند عنوان را انتخاب کند. حتی اگر انتخاب او با سلیقه شما متفاوت است، تا حد امکان به او فرصت انتخاب بدهید.
برای کودکان بزرگتر یک چالش کوچک ایجاد کنید: مثلاً هر بار که به کتابخانه میروید، هر کدام یک کتاب انتخاب کنید. در پایان هفته هم درباره آن با هم صحبت کنید.
نکته مهم: اگر فرزندتان کتاب خاصی را انتخاب کرده است، خودتان هم نگاهی به آن بیندازید یا حتی آن را بخوانید. وقتی کودک میبیند شما واقعاً به کتابی که او میخواند علاقه دارید، احساس میکند مطالعه او برایتان مهم است. از طرف دیگر، خواندن همان کتاب فرصت بسیار خوبی برای گفتوگوهای عمیقتر و صمیمانهتر ایجاد میکند.
درباره کتابی که کودک میخواند، سؤال بپرسید!
حتی اگر کتابی را همراه کودک نمیخوانید، میتوانید درباره آن با او صحبت کنید. مثلاً بپرسید:
داستان درباره چی بود؟
شخصیت مورد علاقهات کدام بود؟
به نظرت چرا این شخصیت این کار را کرد؟
اگر جای او بودی، چه تصمیمی میگرفتی؟
فکر میکنی در ادامه چه اتفاقی میافتد؟
پایان داستان را دوست داشتی؟
این پرسشها فقط برای سنجیدن میزان مطالعه کودک نیستند. آنها به کودک کمک میکنند تا اتفاقات داستان را به یاد بیاورد، خلاصه کند، درباره شخصیتها فکر کند و نظر خودش را بیان کند.
یک «گوشه دنج کتابخوانی» در خانه بسازید!
برای ایجاد علاقه به کتاب، همیشه لازم نیست امکانات خاصی داشته باشید. یک گوشه کوچک و دنج از خانه هم میتواند به «گوشه کتابخوانی» تبدیل شود. یک صندلی راحت، چند کوسن، نور مناسب و یک قفسه کوچک کتاب کافی است. حتی کودک را هم در طراحی این فضا مشارکت دهید. اجازه دهید تا خودش رنگ کوسن، جای کتابها یا وسایل تزئینی را انتخاب کند.
هدف این است که کودک با دیدن این فضا به یاد مطالعه و لحظات خوشی بیفتد.
یک ایده خلاقانه: شب خانوادگی کتاب
یک شب در هفته را به «شب کتاب» تبدیل کنید. تلویزیون و بازیهای ویدیویی را کنار بگذارید، خوراکی مورد علاقهتان را آماده کنید و هر کس کتاب خودش را بخواند. در پایان درباره کتابهایی که خواندهاید، با یکدیگر صحبت کنید.
کتاب را وارد زندگی واقعی کودک کنید!
یکی از بهترین روشها برای جذاب کردن مطالعه این است که کودک ببیند کتابها در دنیای واقعی کاربرد دارد. فرض کنید قرار است به سفر بروید. به جای اینکه همه برنامهریزیها را خودتان انجام دهید، از کودک کمک بگیرید. برای او نقشه، بروشور، راهنمای گردشگری یا اطلاعات مربوط به مقصد را تهیه کنید و با هم آنها را بخوانید.
از او بپرسید:
به نظرت کدام جا را اول ببینیم؟
این شهر کجای نقشه است؟
چه چیزهایی میتوانیم آنجا ببینیم؟
در این حالت، خواندن دیگر یک تکلیف نیست. کودک میخواند چون اطلاعاتی که از کتاب یا متن به دست میآورد، برای یک اتفاق واقعی و هیجانانگیز لازم است.
بعد از خواندن کتاب، یک ماجرا بسازید!
کتاب باید نقطه شروع یک فعالیت جذاب شود. اگر داستان درباره حیوانات است، به باغوحش روید. اگر درباره یک شخصیت تاریخی است، از یک موزه یا مکان تاریخی دیدن کنید. اگر داستان درباره آشپزی است، یکی از غذاهای مطرحشده در کتاب را با هم درست کنید.
حتی از کودک بخواهید نقاشی یکی از صحنههای داستان را بکشد یا با اسباببازیهایش داستان را بازسازی کند. به این ترتیب، کودک متوجه میشود که کتاب فقط چیزی برای خواندن نیست. کتابخوانی دریچهای به بازی، سفر، هنر، آشپزی، طبیعت و تجربههای تازه است.
کتاب را به فیلم، بازی یا گردش خانوادگی وصل کنید!
اگر داستانی که کودک خوانده، نسخه سینمایی یا نمایشی دارد، بعد از تمام کردن کتاب، فیلم آن را با هم تماشا کنید.
بعد درباره تفاوتهای کتاب و فیلم صحبت کنید:
کدام را بیشتر دوست داشتی؟
کدام قسمت کتاب در فیلم نبود؟
اگر تو کارگردان بودی، چه چیزی را تغییر میدادی؟
این کار حتی یک کتاب قدیمی را هم برای کودک جذابتر میکند. همین ایده را میتوان برای گردش و سفر نیز به کار برد. مثلاً اگر کتاب درباره یک شهر، شخصیت تاریخی یا مکان خاصی است، بازدید از آن مکان را به یک برنامه خانوادگی تبدیل کنید.
رمانهای گرافیکی را دستکم نگیرید!
گاهی والدین تصور میکنند «کتاب واقعی» باید صفحات زیادی از متن داشته باشد. اما این نگاه کودکان و نوجوانانی را که به متنهای طولانی علاقه ندارند، از مطالعه دور میکند. رمانهای گرافیکی، کمیکها و مجموعههای داستانی محبوب نیز نقطه شروع خوبی برای ایجاد عادت مطالعه هستند.
اگر یک رمان گرافیکی باعث شود که کودکی که معمولاً کتاب دست نمیگیرد، چند ساعت با یک داستان همراه شود، انتخاب بسیار خوبی است. بعد از شکلگیری عادت مطالعه، میتوان بهتدریج کتابهای متنوعتری را نیز به او معرفی کرد.
مطالب مرتبط:
بهترین کتابهای داستانی برای پسربچهها
کتاب را به یک بازی تبدیل کنید!
برای کودکان کمسنتر، از کتابها بازی بسازید. مثلاً بعد از خواندن یک کتاب تصویری، بگویید:
ببینیم میتونی سه تا چیز قرمز توی این صفحه پیدا کنی؟
شخصیت اصلی کجاست؟
چند تا حیوان توی تصویر میبینی؟
برای کودکان بزرگتر نیز مسابقه طراحی کنید. مثلاً از آنها بخواهید برای کتابی که خواندهاند یک پوستر طراحی کنند، پایان جدیدی برای داستان بنویسند یا یکی از شخصیتها را نقاشی کنند. برای کودکان کمسنتر، از کتابها بازی بسازید. وقتی مطالعه با فعالیت و بازی همراه شود، کودک کمتر احساس میکند که در حال انجام یک تکلیف اجباری است.
اجازه دهید کودک، کتاب خودش را انتخاب کند!
گاهی والدین بهترین کتاب را از نظر خودشان انتخاب میکنند اما کودک هیچ علاقهای به آن ندارد. به جای اینکه همیشه شما انتخابکننده باشید، گاهی خرید کتاب کودک را به خودش بسپارید. اجازه دهید کتابی درباره دایناسورها، فوتبال، فضا، حیوانات، آشپزی، ماشینها، داستانهای خندهدار یا هر موضوع دیگری که دوست دارد، انتخاب کند.
علاقه کودک بهترین نقطه شروع برای کتابخوانی است. قرار نیست اولین کتابی که انتخاب میکند، شاهکار ادبی باشد. هدف اولیه این است که کودک بفهمد کتاب میتواند درباره چیزهایی باشد که خودش دوست دارد.
خودتان هم کتاب بخوانید!
یکی از قدرتمندترین روشهای تشویق کودک به مطالعه، توضیح دادن درباره فواید کتاب نیست؛ نشان دادن آن است. اگر کودک همیشه شما را در حال تماشای تلویزیون یا کار با تلفن همراه ببیند و در همان زمان از او بخواهید کتاب بخواند، احتمالاً قانع نخواهد شد.
گاهی کنار کودک بنشینید و کتاب خودتان را بخوانید. لازم نیست حتماً کتاب کودک باشد. کافی است که کودک ببیند که مطالعه بخشی طبیعی از زندگی شماست.
هدف را فقط «بیشتر خواندن» قرار ندهید!
اگر تمام تمرکز ما روی تعداد صفحات یا تعداد دقایق مطالعه باشد، کتابخوانی برای کودک به یک وظیفه تبدیل میشود. به جای آن، از خودتان بپرسید:
آیا کودک از چیزی که میخواند، لذت میبرد؟
آیا درباره داستان فکر میکند؟
آیا درباره کتاب با دیگران صحبت میکند؟
آیا کتاب به تجربهای واقعی در زندگی او وصل میشود؟
خواندن بیشتر اهمیت دارد، اما کیفیت تجربه خواندن نیز مهم است. بهتر است کودک چند صفحه را با علاقه و کنجکاوی بخواند تا اینکه تعداد زیادی صفحه را فقط برای تمام کردن یک تکلیف پشت سر بگذارد.
و در پایان
تشویق کودک به کتابخوانی یک فرمول جادویی ندارد. یک کودک ممکن است که با داستانهای طنز جذب کتاب شود و کودک دیگری با کتابهای علمی یا تصویری. یکی عاشق رمانهای گرافیکی است و دیگری دوست دارد درباره فضا و دایناسورها بخواند.
آنچه اهمیت دارد، این است که راه ورود کودک به دنیای کتاب را پیدا کنیم.
کتاب را با بازی ترکیب کنید و درباره آن گفتوگو کنید. همراه کودک به کتابخانه بروید و اجازه دهید خودش انتخاب کند. داستان را به سفر و تجربههای واقعی پیوند دهید و مهمتر از همه، خودتان نیز الگوی خوبی برای او باشید.
شاید سالها بعد، کودک امروز شما هم مثل بسیاری از بزرگسالان، یک روز خاص را به یاد بیاورد؛ روزی که پدر، مادر، معلم یا فرد مهم دیگری یک کتاب را به دستش داد و او را وارد دنیایی تازه کرد. گاهی یک کتاب و چند دقیقه توجه، میتواند آغاز یک علاقه مادامالعمر باشد.
حالا نوبت یک ماجراجویی تازه است! یک کتاب انتخاب کنید، یک بازی فکری بردارید و دنیای تازهای را با کودک خود کشف کنید. برای مشاهده و خرید اسباببازی، خرید کتاب کودک، خرید رمان نوجوان و … سری به سایت فروشگاه نعناع بزنید.
