بعضی کتاب‌ها فقط داستانی را از ابتدا تا انتها روایت نمی‌کنند؛ بلکه پرسش‌هایی را پیش روی خواننده می‌گذارند که ممکن است تا مدت‌ها ذهن او را درگیر کنند. گاهی یک شخصیت داستانی با مسئله‌ای روبه‌رو می‌شود که برای خواننده نیز آشناست؛ گاهی هم روایت زندگی فردی با باورها و تجربه‌هایی متفاوت، فرصتی فراهم می‌کند تا موضوعی را از زاویه‌ای تازه ببیند.
کتاب «ستاره‌ها چیدنی نیستند» از جمله آثاری است که مسئله حجاب و نگاه به زنان را در قالب داستان دنبال می‌کند. همراهی با سارا، خبرنگار آمریکایی داستان، خواننده را وارد فضایی از گفت‌وگو، پرسش و مقایسه دیدگاه‌ها می‌کند. به همین دلیل، اگر از خواندن این کتاب لذت برده‌اید، ممکن است آثاری را هم بپسندید که درباره حجاب، عفاف، هویت دختران، جایگاه زن در جامعه و چالش‌های فکری نوجوانان نوشته شده‌اند.
در این مطلب از مجله نعنا، شش کتاب را معرفی می‌کنیم که هرکدام با رویکردی متفاوت به این موضوعات می‌پردازند. بعضی از آن‌ها رمان هستند و مخاطب را با شخصیت‌ها و موقعیت‌های داستانی همراه می‌کنند؛ برخی دیگر استدلال‌ها و پژوهش‌هایی را برای بررسی مسائل زنان و حجاب ارائه می‌دهند. اگر به دنبال انتخاب کتاب بعدی خود هستید، این فهرست می‌تواند نقطه شروعی برای آشنایی با گزینه‌های مختلف باشد.
۱. دختران آفتاب؛ گفت‌وگویی درباره زنان، جامعه و باورها
اگر در «ستاره‌ها چیدنی نیستند» به گفت‌وگوهای میان شخصیت‌ها و مواجهه دیدگاه‌های متفاوت علاقه داشتید، دختران آفتاب می‌تواند انتخابی مرتبط برای ادامه مطالعه باشد.
این کتاب ماجرای سفر دانشجویی تعدادی از دختران ایرانی را روایت می‌کند؛ دخترانی که هرکدام با پرسش‌ها، دغدغه‌ها و تجربه‌های خاص خود وارد این سفر شده‌اند. تفاوت‌های فرهنگی و فکری آن‌ها زمینه‌ای فراهم می‌کند تا درباره مسائل گوناگون مربوط به زنان بحث کنند. حجاب یکی از موضوعات مهم این گفت‌وگوهاست، اما تمام محتوای کتاب به آن محدود نمی‌شود. جایگاه زن از صدر اسلام تا روزگار معاصر و نسبت او با جامعه نیز در جریان بحث‌ها مورد توجه قرار می‌گیرد.
یکی از ویژگی‌های این اثر، روبه‌رو کردن خواننده با شخصیت‌هایی است که لزوماً از نقطه‌ای مشترک به مسائل نگاه نمی‌کنند. همین تفاوت‌ها باعث می‌شود گفت‌وگوها از حالت یک‌طرفه فاصله بگیرند و مخاطب بتواند استدلال‌ها و دیدگاه‌های مختلف را دنبال کند. خواننده در کنار شخصیت‌ها با پرسش‌هایی درباره زندگی زنان، نقش باورها در انتخاب‌های فردی و تأثیر فرهنگ بر نگرش‌های اجتماعی مواجه می‌شود.
«دختران آفتاب» نوشته امیرحسین بانکی، بهزاد دانشگر و محمدرضا رضایتمند است و انتشارات سروش آن را منتشر کرده است. این اثر پس از انتشار، مورد توجه قرار گرفت و بیش از سی بار تجدید چاپ شد. همچنین تقریظ رهبر انقلاب بر آن نوشته شده است.
۲. ترگل؛ بیست دلیل درباره عفاف و حجاب
اگر ترجیح می‌دهید به‌جای دنبال کردن یک داستان بلند، با استدلال‌ها و دیدگاه‌های مختلف درباره حجاب آشنا شوید، ترگل می‌تواند گزینه بعدی شما باشد.
این کتاب نوشته عماد داوری دولت‌آبادی است و به بررسی بیست دلیل عقلی و روان‌شناختی درباره عفاف و حجاب می‌پردازد. نویسنده در کنار موضوع پوشش، به برخی مسائل مرتبط با زندگی دختران نیز توجه کرده است؛ از جمله ارتباط پوشش با امنیت، روابط انسانی، پیشرفت علمی و موضوعاتی که در بحث‌های اجتماعی مربوط به زنان مطرح می‌شوند.
از بخش‌های مورد اشاره در کتاب، بررسی بعضی قوانین پوشش در دانشگاه‌های غربی است. این موضوع می‌تواند خواننده را به بررسی تفاوت قوانین و هنجارهای پوشش در جوامع مختلف دعوت کند. آشنایی با چنین نمونه‌هایی، به‌ویژه زمانی که همراه با بررسی منابع و زمینه‌های تاریخی و اجتماعی باشد، به درک دقیق‌تر تفاوت میان فرهنگ‌ها و نظام‌های حقوقی کمک می‌کند.
«ترگل» با بیانی نسبتاً مستقیم، موضوعاتی را مطرح می‌کند که ممکن است برای نوجوانان و جوانان پرسش‌برانگیز باشند. طراحی گرافیکی و صفحه‌آرایی کتاب نیز از ویژگی‌هایی است که به جذابیت ظاهری آن کمک کرده است.
این اثر برگرفته از مجموعه سخنرانی‌های آیت‌الله سید ابوالحسن مهدوی است و انتشارات اعتلای وطن آن را منتشر کرده است. مطالعه کتاب به علاقه‌مندان حوزه عفاف و حجاب و نوجوانان بالای ۱۵ سال پیشنهاد شده است.
۳. وریا؛ داستان دختری نوجوان در مسیر یک تصمیم مهم
گاهی برای درک یک موضوع، دنبال کردن تجربه‌های یک شخصیت داستانی از خواندن توضیح‌های مستقیم جذاب‌تر است. وریا از همین مسیر به سراغ مسئله حجاب و انتخاب آگاهانه می‌رود.
داستان درباره دختر نوجوانی است که پدر و مادرش از دو فرهنگ متفاوت می‌آیند. او نمی‌خواهد صرفاً از رفتار دوستانش پیروی کند و ترجیح می‌دهد درباره تصمیم‌های مهم زندگی خودش تحقیق کند. ورود معلمی تازه به مدرسه، زمینه‌ای برای شکل‌گیری پرسش‌های جدید فراهم می‌کند و دختر داستان را به سمت بررسی بیشتر موضوع حجاب می‌برد.
عنوان «وریا» در زبان کردی به معنای آگاه و بیدار است؛ معنایی که با مسیر فکری شخصیت اصلی داستان ارتباط دارد. او می‌خواهد پیش از تصمیم‌گیری، درباره موضوعی که با آن روبه‌رو شده اطلاعات بیشتری به دست آورد و دلایل مختلف را بررسی کند.
رمان تلاش می‌کند مخاطب را با فراز و نشیب‌های این مسیر همراه کند. به این ترتیب، خواننده نه‌فقط با نتیجه یک انتخاب، بلکه با پرسش‌ها، تردیدها و روند رسیدن شخصیت به تصمیم نهایی آشنا می‌شود. همین تمرکز بر فرایند تصمیم‌گیری می‌تواند برای نوجوانانی که در حال شکل دادن به دیدگاه خود درباره مسائل اجتماعی و فرهنگی هستند، قابل‌توجه باشد.
«وریا» نوشته سیده زهرا محمدی است و انتشارات آرما آن را منتشر کرده است.
۴. ناگفته‌های صورتی؛ نگاهی پژوهشی به تاریخ زنان
در میان کتاب‌های مرتبط با موضوع زنان، برخی آثار به‌جای روایت داستانی، سراغ بررسی تاریخی و اجتماعی می‌روند. ناگفته‌های صورتی نمونه‌ای از این دسته است که موضوع ظلم به زنان و زمینه‌های تاریخی آن را بررسی می‌کند.
این کتاب به چگونگی شکل‌گیری و تداوم برخی شکل‌های تبعیض علیه زنان در دوره‌های مختلف می‌پردازد. یکی از محورهای اصلی آن، بررسی آن چیزی است که نویسندگان از آن با عنوان «منطق استعماری غرب در حوزه زنان» یاد می‌کنند. اثر تلاش دارد با استفاده از پژوهش‌ها و مستندات، مخاطب را با دیدگاهی خاص درباره ارتباط میان تاریخ استعمار، مسائل زنان و برخی جریان‌های فکری آشنا کند.
کتاب در چهار فصل تنظیم شده است. فصل نخست به نگاه مادی و ابزاری به زنان در اروپا پیش از انقلاب صنعتی می‌پردازد. فصل دوم، روند مطرح شدن زنان فمینیست در جامعه غربی و ارتباط میان شعار آزادی زنان و حضور اجتماعی آنان را بررسی می‌کند. فصل سوم به شیوه‌های مختلف سوءاستفاده از مسائل زنان اختصاص دارد و فصل چهارم پیامدهای ترویج آزادی جنسی در جوامع مورد بررسی را دنبال می‌کند.
در بخش‌هایی از کتاب نیز به آثار دو قطبی شدن بحث حجاب در کشورهای مختلف پرداخته شده است. از آنجا که موضوعات تاریخی و اجتماعی مرتبط با زنان می‌توانند محل اختلاف نظر باشند، مطالعه چنین اثری در کنار منابع دیگر و توجه به شواهد و دیدگاه‌های متفاوت می‌تواند به شکل‌گیری تصویری دقیق‌تر کمک کند.
«ناگفته‌های صورتی» نوشته سید محمدحسین راجی است و اندیشکده راهبردی سعداء آن را در چهار فصل ارائه کرده است. این کتاب از دفتر نشر معارف منتشر شده است.
۵. بی‌پرده با حجاب؛ پاسخ به پرسش‌ها و شبهه‌های رایج
«آیا حجاب در زمان پیامبر هم وجود داشته است؟»، «قوانین مربوط به حجاب چه مبنایی دارند؟» و «چگونه می‌توان درباره حجاب و آزادی فردی گفت‌وگو کرد؟» این‌ها نمونه‌هایی از پرسش‌هایی هستند که ممکن است در گفت‌وگوهای خانوادگی، دوستانه یا فضای مجازی مطرح شوند.
کتاب بی‌پرده با حجاب با هدف پاسخ‌گویی به بیش از هفتاد پرسش و شبهه در زمینه حجاب نوشته شده است. شکل‌گیری این اثر به تجربه مناظره‌ها و تریبون‌های آزاد در مراکز فرهنگی ارتباط دارد؛ تجربه‌هایی که زمینه جمع‌آوری و دسته‌بندی پرسش‌های رایج درباره این موضوع را فراهم کرده‌اند.
کتاب در فصل‌های مختلف، موضوعات گوناگونی را بررسی می‌کند. فصل نخست به پرسش‌های مربوط به قانونی بودن حجاب در ایران می‌پردازد؛ از جمله اینکه رعایت حجاب چه نسبتی با قانون و اجبار دارد و چرا این موضوع در جامعه مورد بحث قرار می‌گیرد. فصل دوم، ایران در دوره پهلوی را با دوران پس از انقلاب اسلامی مقایسه می‌کند.
در فصل‌های بعدی، موضوعاتی مانند تصورات رایج درباره جوامع غربی، روابط آزاد با جنس مخالف، پرسش‌های ناشی از ضعف اعتقادی یا خلأهای عاطفی، مسائل درون‌دینی و امر به معروف و نهی از منکر در زمینه حجاب مطرح می‌شوند.
یکی از ویژگی‌های این کتاب، دسته‌بندی پرسش‌ها بر اساس موضوع است. چنین ساختاری به خواننده اجازه می‌دهد به‌جای مطالعه همه مطالب به‌صورت پیوسته، مستقیماً سراغ مسئله موردنظر خود برود. البته در بررسی هر موضوع اجتماعی یا دینی، مقایسه پاسخ‌ها با منابع دیگر و توجه به استدلال‌های گوناگون نیز می‌تواند به گفت‌وگویی دقیق‌تر کمک کند.
«بی‌پرده با حجاب» نوشته نعیمه اسلاملو و آزاده اکبری است و انتشارات تلاوت آرامش آن را منتشر کرده است.
۶. ستاره‌ها چیدنی نیستند؛ نقطه شروع این مسیر مطالعاتی
در پایان، دوباره به کتابی برمی‌گردیم که این فهرست از آن شروع شد ستاره‌ها چیدنی نیستند نوشته محمدعلی حبیب‌اللهیان، منتشرشده از سوی دفتر نشر معارف.
این رمان بخشی از زندگی سارا، خبرنگار آمریکایی، را روایت می‌کند. او با پیش‌فرض‌هایی درباره اسلام و نگاه آن به زنان وارد مجموعه‌ای از نشست‌های اسلامی می‌شود و قصد دارد اطلاعاتی برای اهداف حرفه‌ای خود به دست آورد. اما در جریان جلسات و گفت‌وگوها، با پرسش‌ها و اطلاعات تازه‌ای روبه‌رو می‌شود که نگاه او را به موضوع حجاب و جایگاه زنان به چالش می‌کشد.
ارتباط سارا با دختری ایرانی که پناهنده سیاسی است نیز به شکل‌گیری زاویه‌های مختلف روایت کمک می‌کند. داستان با قرار دادن شخصیت اصلی در موقعیت‌های تازه، فرصت می‌دهد تا مخاطب همراه او برخی برداشت‌های قبلی را دوباره بررسی کند.
از ویژگی‌های این اثر، پرداختن به حجاب از زاویه نگاه شخصیتی است که در ابتدا با مبانی اسلامی آشنایی عمیقی ندارد. این انتخاب داستانی باعث می‌شود مخاطب نیز پرسش‌ها را از نقطه شروع دنبال کند و با دیدگاه‌های مختلف در قالب گفت‌وگو آشنا شود.
کدام کتاب را بعد از «ستاره‌ها چیدنی نیستند» بخوانیم؟
انتخاب کتاب بعدی به این بستگی دارد که کدام بخش از داستان برایتان جذاب‌تر بوده است:
- اگر به گفت‌وگو میان شخصیت‌هایی با دیدگاه‌های متفاوت علاقه دارید، «دختران آفتاب» را بررسی کنید.
- اگر می‌خواهید استدلال‌های مطرح‌شده درباره عفاف و حجاب را دنبال کنید، «ترگل» گزینه‌ای قابل‌توجه است.
- اگر به داستانی درباره انتخاب و تصمیم‌گیری یک دختر نوجوان علاقه دارید، «وریا» را در نظر بگیرید.
- اگر به تاریخ زنان و تحلیل مسائل اجتماعی علاقه‌مندید، «ناگفته‌های صورتی» را بررسی کنید.
- اگر به دنبال پاسخ‌های موضوع‌بندی‌شده به پرسش‌های رایج درباره حجاب هستید، «بی‌پرده با حجاب» می‌تواند انتخاب مناسبی باشد.
جمع‌بندی؛ کتاب‌هایی برای خواندن، پرسیدن و گفت‌وگو کردن
شش کتاب معرفی‌شده در این مطلب، موضوع حجاب و جایگاه زنان را از مسیرهای متفاوت دنبال می‌کنند. «ستاره‌ها چیدنی نیستند»، «دختران آفتاب» و «وریا» از ظرفیت داستان و شخصیت‌پردازی بهره می‌گیرند؛ «ترگل» به استدلال‌های مرتبط با عفاف و حجاب می‌پردازد؛ «ناگفته‌های صورتی» رویکردی تاریخی و پژوهشی دارد و «بی‌پرده با حجاب» پرسش‌ها و شبهه‌های رایج را دسته‌بندی می‌کند.
این تفاوت‌ها به شما کمک می‌کند بر اساس علاقه، سن مخاطب و شیوه مطالعه دلخواهتان انتخاب کنید. لازم نیست همه آثار را به یک ترتیب مشخص بخوانید؛ می‌توانید از رمانی شروع کنید که داستانش برایتان جذاب است و بعد، در صورت تمایل، سراغ کتاب‌های تحلیلی و پژوهشی بروید.
در مجله نعنا تلاش می‌کنیم کتاب‌هایی را معرفی کنیم که مسیرهای متنوعی برای مطالعه و آشنایی با موضوعات فرهنگی و اجتماعی پیش روی شما قرار می‌دهند.
