اگر مدت‌هاست کتاب نخوانده‌اید یا تاکنون رمان خواندن را به‌طور جدی شروع نکرده‌اید، احتمالاً با یک سؤال ساده اما مهم مواجه هستید: از کجا رمان خواندن را شروع کنیم؟ قفسه کتاب‌فروشی‌ها پر از رمان‌های ایرانی و خارجی است و هرکدام در ژانر، سبک و فضای متفاوتی نوشته شده‌اند. در چنین شرایطی، انتخاب اولین رمان می‌تواند حتی از خودِ کتاب خواندن دشوارتر باشد.
از طرف دیگر، امروزه سرگرمی‌های متنوعی در اختیار ما قرار دارد و شبکه‌های اجتماعی، فیلم و سریال و محتوای کوتاه بخش زیادی از زمان آزادمان را به خود اختصاص داده‌اند. به همین دلیل، برای شروع رمان‌خوانی نباید فقط یک کتاب انتخاب کنیم؛ بلکه باید شرایطی ایجاد کنیم که مطالعه برایمان جذاب و قابل ادامه دادن باشد.
رمان می‌تواند ما را با زندگی‌ها، شخصیت‌ها، فرهنگ‌ها و تجربه‌هایی آشنا کند که شاید هیچ‌وقت در زندگی واقعی فرصت تجربه آن‌ها را نداشته باشیم. اما برای رسیدن به این تجربه، بهتر است مسیر رمان‌خوان شدن را با انتخابی درست و قدم‌هایی کوچک آغاز کنیم.
چرا رمان بخوانیم؟
پیش از اینکه درباره انتخاب اولین رمان صحبت کنیم، بهتر است بدانیم چرا اصلاً می‌خواهیم رمان بخوانیم. اگر هدف خود را بدانیم، انتخاب کتاب و تبدیل مطالعه به عادت نیز آسان‌تر می‌شود.
داستان‌گویی بخش مهمی از زندگی انسان بوده است. انسان‌ها از گذشته‌های دور با قصه‌ها تجربه‌ها، ارزش‌ها، ترس‌ها، امیدها و نگاه خود به جهان را به نسل‌های بعد منتقل کرده‌اند. رمان نیز ادامه همین سنت داستان‌گویی است، اما در قالبی گسترده‌تر که به نویسنده فرصت می‌دهد شخصیت‌ها، روابط، اتفاقات و پرسش‌های انسانی را با جزئیات بیشتری بررسی کند.
یکی از جذاب‌ترین ویژگی‌های رمان این است که به خواننده اجازه می‌دهد برای مدتی جهان را از زاویه دید فرد دیگری ببیند. ممکن است با شخصیت‌هایی روبه‌رو شویم که زندگی، فرهنگ، شرایط اجتماعی یا تصمیم‌هایشان با ما کاملاً متفاوت است. همین تجربه می‌تواند دایره نگاه ما را گسترده‌تر کند.
رمان علاوه بر جنبه سرگرمی، می‌تواند به تقویت دایره واژگان، افزایش تجربه زبانی، تمرکز و درگیری ذهنی با داستان کمک کند. البته میزان این تأثیر برای افراد مختلف متفاوت است و مطالعه رمان را نباید یک راه‌حل قطعی برای مسائل فردی یا ذهنی دانست.
برای شروع رمان‌خوانی لازم نیست سراغ کتاب‌های سنگین بروید
یکی از اشتباهات رایج افرادی که تازه می‌خواهند رمان خواندن را شروع کنند، انتخاب کتابی بسیار طولانی یا پیچیده است. ممکن است با تصور اینکه باید از همان ابتدا آثار مشهور و دشوار ادبی را بخوانیم، کتابی چندصدصفحه‌ای انتخاب کنیم و پس از مدتی آن را نیمه‌کاره رها کنیم.
برای شروع، بهتر است کتابی انتخاب کنید که از نظر حجم، زبان و داستان با شرایط فعلی شما هماهنگ باشد. هدف اصلی در ابتدای مسیر این نیست که تعداد زیادی کتاب بخوانید؛ هدف این است که از خواندن لذت ببرید و عادت مطالعه را ایجاد کنید.
به همین دلیل، یک رمان کوتاه و خوش‌خوان می‌تواند برای شروع انتخاب مناسب‌تری از اثری بسیار حجیم باشد.
اگر می خواهید کتابخوان شوید می‌توانید راهنمای [کتابخوان شدن] را در مجله نعنا مطالعه کنید.
از ژانر مورد علاقه خودتان شروع کنید
هیچ نسخه واحدی برای انتخاب اولین رمان وجود ندارد. ممکن است یک نفر عاشق داستان‌های تاریخی باشد و فرد دیگری با رمان‌های معمایی و پلیسی ارتباط بیشتری برقرار کند.
پیش از انتخاب کتاب، به فیلم‌ها و سریال‌هایی که دوست دارید فکر کنید. اگر از داستان‌های پرهیجان لذت می‌برید، احتمالاً رمان‌های ماجراجویانه یا معمایی شروع خوبی هستند. اگر به تاریخ علاقه دارید، می‌توانید یک رمان تاریخی انتخاب کنید. علاقه‌مندان به جهان‌های خیالی نیز می‌توانند سراغ فانتزی و علمی‌تخیلی بروند.
ژانرهای مختلفی مانند عاشقانه، تاریخی، اجتماعی، جنایی، معمایی، فانتزی، علمی‌تخیلی و ماجراجویی وجود دارند و هرکدام تجربه متفاوتی از مطالعه ایجاد می‌کنند.
مهم این است که اولین رمان را بر اساس علاقه خودتان انتخاب کنید، نه صرفاً شهرت کتاب.
چطور رمان مناسب برای شروع را انتخاب کنیم؟
برای انتخاب اولین رمان می‌توانید چند معیار ساده داشته باشید:
- حجم کتاب با زمان آزاد شما متناسب باشد.
- زبان اثر برایتان بیش از حد پیچیده نباشد.
- موضوع کتاب برایتان جذاب باشد.
- خلاصه داستان حس کنجکاوی ایجاد کند.
- چند صفحه اول را بخوانید و ببینید با سبک نویسنده ارتباط برقرار می‌کنید یا نه.
- اگر کتاب ترجمه شده است، به نام مترجم نیز توجه کنید.
حتی اگر کتابی از نظر ادبی بسیار ارزشمند باشد، اما نتواند شما را به ادامه مطالعه ترغیب کند، شاید گزینه مناسبی برای شروع مسیر نباشد.
چند رمان ایرانی برای شروع
ادبیات داستانی ایران آثار متنوعی دارد و برای شروع رمان‌خوانی نیز می‌توان سراغ گزینه‌های ایرانی رفت. یکی از مزیت‌های این انتخاب، آشنایی با زبان و فضای فرهنگی نزدیک‌تر به تجربه روزمره ماست.
چمدان؛ آشنایی با داستان‌های بزرگ علوی
(چمدان) اثر بزرگ علوی مجموعه‌ای از داستان‌های کوتاه است و به همین دلیل می‌تواند برای کسی که هنوز به خواندن آثار طولانی عادت نکرده، انتخاب جالبی باشد.
این مجموعه شامل داستان‌هایی مانند «چمدان»، «قربانی»، «عروس هزارداماد»، «تاریخچه اتاق من»، «سرباز سربی»، «شیک‌پوش» و «رقص مرگ» است.
بزرگ علوی از نویسندگان مهم ادبیات داستانی معاصر ایران است و در آثار خود به مسائل اجتماعی و انسانی توجه ویژه‌ای دارد. زبان نسبتاً روان، شخصیت‌های قابل توجه و تنوع داستان‌ها می‌تواند این مجموعه را به نقطه شروع مناسبی برای آشنایی با داستان ایرانی تبدیل کند.
روی ماه خداوند را ببوس؛ رمانی با دغدغه‌های فلسفی و انسانی
اگر به داستان‌هایی علاقه دارید که در کنار روایت، پرسش‌های عمیق انسانی را نیز مطرح می‌کنند، «روی ماه خداوند را ببوس» نوشته مصطفی مستور می‌تواند گزینه‌ای برای بررسی باشد.
این رمان با موضوعاتی مانند ایمان، تردید، عشق، تنهایی و معنای زندگی درگیر است و خواننده را با پرسش‌هایی درباره جهان و زندگی انسان روبه‌رو می‌کند.
این کتاب برای افرادی مناسب‌تر است که علاوه بر دنبال کردن داستان، از فکر کردن درباره پرسش‌های فلسفی و انسانی نیز لذت می‌برند.
اگر؛ ترکیبی از تاریخ و داستان
رمان (اگر) نوشته اسماعیل بنده خدا با نگاهی تاریخی و مذهبی به حوادث صدر اسلام می‌پردازد و روایت خود را حول یک پرسش فرضی شکل می‌دهد.
اگر به داستان‌های تاریخی علاقه دارید و دوست دارید هنگام مطالعه با فضای تاریخی و مذهبی نیز آشنا شوید، این اثر می‌تواند یکی از گزینه‌هایی باشد که در فهرست مطالعه خود بررسی می‌کنید.
برای آشنایی بیشتر با آثار این نویسنده، می‌توانید معرفی (اگر) را در بخش ادبیات، داستان و شعر مجله نعنا ببینید.
چند رمان خارجی برای شروع
در ادبیات جهان نیز آثار متنوعی وجود دارد که می‌توانند برای ورود به دنیای رمان جذاب باشند. البته حجم برخی از این آثار زیاد است؛ بنابراین بهتر است پیش از انتخاب، زمان و علاقه خود را در نظر بگیرید.
دزیره؛ ترکیب تاریخ، عشق و روایت شخصی
رمان «دزیره» نوشته آن‌ماری سلینکو، داستان زندگی دزیره کلاری را در بستر تحولات تاریخی فرانسه روایت می‌کند. یکی از ویژگی‌های جذاب کتاب، روایت داستان از زاویه دید شخصیت اصلی و قالب یادداشت‌های روزانه است.
زبان روان و صمیمی روایت می‌تواند ارتباط گرفتن با داستان را برای خواننده آسان‌تر کند. از سوی دیگر، ترکیب داستان شخصی شخصیت اصلی با حوادث تاریخی، باعث می‌شود خواننده همزمان با زندگی یک شخصیت و بخشی از تاریخ آشنا شود.
اگر به رمان‌های تاریخی و عاشقانه علاقه دارید، «دزیره» می‌تواند یکی از گزینه‌های قابل بررسی برای شروع باشد.
بلندی‌های بادگیر؛ برای علاقه‌مندان به داستان‌های احساسی
(بلندی‌های بادگیر) اثر امیلی برونته یکی از آثار شناخته‌شده ادبیات کلاسیک است. داستان شخصیت‌هایی مانند هیت‌کلیف و روابط پیچیده میان آن‌ها، فضای احساسی و پرتنشی ایجاد می‌کند.
این کتاب نمونه‌ای از آثاری است که نشان می‌دهد رمان چگونه می‌تواند خواننده را به دنیای شخصیت‌ها وارد کند و او را وادار کند درباره انگیزه‌ها، انتخاب‌ها و روابط انسانی فکر کند.
بر باد رفته؛ برای کسانی که رمان‌های بلند دوست دارند
(بر باد رفته) نوشته مارگارت میچل از رمان‌های مشهور قرن بیستم است. داستان اسکارلت اوهارا در بستری تاریخی و در دوران جنگ داخلی آمریکا روایت می‌شود و موضوعاتی مانند عشق، خانواده، جنگ، تغییرات اجتماعی و تلاش برای بقا را دنبال می‌کند.
این رمان حجم زیادی دارد و بنابراین شاید اولین انتخاب برای فردی نباشد که هنوز به مطالعه عادت نکرده است؛ اما اگر از همان ابتدا به داستان‌های طولانی و تاریخی علاقه دارید، می‌تواند گزینه‌ای جذاب باشد.
البته هنگام مطالعه این اثر باید توجه داشت که برخی موضوعات و بازنمایی‌های تاریخی آن، از جمله مسئله برده‌داری و نژادپرستی، باید در زمینه تاریخی خودشان خوانده و با نگاه انتقادی بررسی شوند.
چگونه رمان خواندن را به عادت تبدیل کنیم؟
انتخاب کتاب تنها قدم اول است. چالش اصلی زمانی آغاز می‌شود که بخواهیم مطالعه را ادامه دهیم و آن را به بخشی از زندگی روزمره تبدیل کنیم.
روزانه با زمان کوتاه شروع کنید
لازم نیست روز اول یک ساعت مطالعه کنید. می‌توانید با ۱۵ تا ۲۰ دقیقه در روز شروع کنید و بعد از مدتی، در صورت علاقه و داشتن زمان، مدت مطالعه را افزایش دهید.
هدف اصلی ایجاد استمرار است. مطالعه کوتاه اما منظم معمولاً از مطالعه سنگین و پراکنده قابل‌دوام‌تر است.
کتاب را در دسترس قرار دهید
اگر کتاب همیشه در قفسه‌ای دور از دسترس باشد، احتمال اینکه سراغش بروید کمتر می‌شود. کتاب را کنار تخت، روی میز یا داخل کیف خود قرار دهید. اگر از کتاب الکترونیکی استفاده می‌کنید، می‌توانید آن را در دستگاهی که مرتب استفاده می‌کنید در دسترس داشته باشید.
دیدن مداوم کتاب می‌تواند یادآوری ساده‌ای برای ادامه مطالعه باشد.
زمان مشخصی برای رمان خواندن داشته باشید
قرار نیست همه افراد صبح زود کتاب بخوانند. بعضی افراد شب‌ها تمرکز بیشتری دارند و بعضی دیگر صبح یا بعدازظهر را ترجیح می‌دهند.
زمانی را پیدا کنید که برای شما آرام‌تر است و تا حد امکان آن را به زمان ثابت مطالعه تبدیل کنید. بعد از مدتی، ذهن شما این زمان را با مطالعه مرتبط خواهد کرد.
یک فضای مناسب برای مطالعه پیدا کنید
برای شروع رمان‌خوانی به فضای خاص و گران‌قیمتی نیاز ندارید. یک صندلی راحت، نور مناسب و محیطی نسبتاً آرام کافی است.
مهم‌تر از زیبایی محیط، این است که عوامل حواس‌پرتی را کاهش دهید. اگر تلفن همراه مرتباً توجه شما را قطع می‌کند، می‌توانید هنگام مطالعه آن را کنار بگذارید یا اعلان‌های غیرضروری را خاموش کنید.
اگر از یک رمان خوشمان نیامد چه کنیم؟
این نکته برای خوانندگان تازه‌کار بسیار مهم است: تمام کردن هر کتابی یک وظیفه نیست.
گاهی با وجود شهرت یک کتاب، داستان یا سبک نویسنده با سلیقه ما هماهنگ نیست. اگر پس از مطالعه بخشی از کتاب متوجه شدید با آن ارتباط نمی‌گیرید، می‌توانید آن را کنار بگذارید و سراغ گزینه دیگری بروید.
هدف از رمان‌خوانی این نیست که فهرست بلندبالایی از کتاب‌های تمام‌شده داشته باشیم؛ هدف این است که مطالعه به تجربه‌ای ارزشمند و لذت‌بخش تبدیل شود.
چگونه سریع‌تر و بهتر رمان بخوانیم؟
سرعت مطالعه به‌تنهایی معیار خوبی نیست. مهم‌تر از اینکه چند صفحه در ساعت می‌خوانید، این است که چقدر از داستان و محتوای آن را درک می‌کنید.
برای افزایش تمرکز، محیط مطالعه را آرام کنید، تلفن همراه را کنار بگذارید و هنگام خواندن دائماً بین کتاب و فعالیت‌های دیگر جابه‌جا نشوید.
همچنین بهتر است پیش از تمام شدن یک پاراگراف یا بخش، مدام مکث نکنید. اجازه دهید روایت جریان خودش را حفظ کند تا ارتباط شما با داستان قطع نشود.
با گذشت زمان و افزایش تجربه، سرعت و تمرکز مطالعه نیز می‌تواند بهبود پیدا کند.
جمع‌بندی؛ برای رمان‌خوان شدن لازم نیست از سخت‌ترین کتاب شروع کنید
اگر می‌پرسید از کجا رمان خواندن را شروع کنیم، پاسخ ساده این است: از کتابی شروع کنید که واقعاً دوست دارید آن را بخوانید. لازم نیست اولین رمان شما مشهورترین، طولانی‌ترین یا پیچیده‌ترین اثر ادبی باشد.
یک رمان کوتاه و خوش‌خوان از ژانر مورد علاقه‌تان انتخاب کنید، روزانه زمان کوتاهی برای مطالعه کنار بگذارید و کتاب را در دسترس خود قرار دهید. اگر کتابی را دوست نداشتید، انتخاب دیگری را امتحان کنید و اجازه دهید سلیقه مطالعاتی شما به‌مرور شکل بگیرد.
رمان‌خوان شدن یک مسابقه نیست. قرار نیست در کوتاه‌ترین زمان بیشترین تعداد کتاب را تمام کنید. مهم این است که مطالعه به تجربه‌ای لذت‌بخش تبدیل شود؛ تجربه‌ای که شما را با شخصیت‌ها، جهان‌ها و نگاه‌های تازه آشنا کند و به‌تدریج جای خود را در زندگی روزمره‌تان باز کند.
