«مامان، دوباره همون شعره رو بخون!» کودک در حالی که کتابش را محکم بغل کرده، منتظر می‌ماند تا داستان یا شعر مورد علاقه‌اش دوباره شروع شود. شاید برای ما عجیب باشد که یک کودک بتواند یک شعر کوتاه را ده‌ها بار بشنود و هر بار با همان هیجان قبلی گوش کند. اما برای او آهنگ کلمات، قافیه‌ها و تکرار عبارت‌های آشنا بخشی از لذت کشف زبان است. گاهی حتی قبل از آنکه معنی تمام کلمات را بداند، آهنگ شعر را حفظ می‌کند و همراه والدینش آن را زمزمه می‌کند.
شعر یکی از ساده‌ترین و شیرین‌ترین راه‌ها برای آشنا کردن کودکان با دنیای کتاب و زبان است. کلمات آهنگین و قافیه‌های جذاب، توجه کودک را به خود جلب می‌کنند. همچنین به او کمک می‌کنند تا صداها و واژه‌های تازه را راحت‌تر به خاطر بسپارد. از طرف دیگر، شعر فرصتی برای بازی با کلمات، خیال‌پردازی و گفت‌وگو درباره احساسات و اتفاق‌های روزمره است. به همین دلیل، کتاب‌های شعر بهتر است که از سال‌های نخست زندگی در سبد خرید کتاب کودک قرار بگیرند.
البته انتخاب کتاب شعر مناسب به سن و روحیه کودک اهمیت زیادی دارد. شعرهای کوتاه و تکرارشونده معمولاً برای کودکان کوچک‌تر جذاب‌ترند، در حالی که کودکان بزرگ‌تر ممکن است از شعرهای داستان‌دار، طنز، خیال‌انگیز یا شعرهایی درباره طبیعت و دنیای اطرافشان بیشتر لذت ببرند.
در این مطلب سراغ تعدادی از بهترین کتاب‌های شعر برای کودکان می‌رویم. کتاب‌هایی که هم لحظات شیرینی برای کودک می‌سازند و هم او را با موسیقی کلمات و لذت خواندن آشنا می‌کنند.
چه کتاب شعرهایی برای کودکان مناسب است؟
برای کودکان، کتاب‌شعرهایی مناسب‌تر هستند که زبان ساده، ریتم و آهنگ دلنشین، قافیه‌های جذاب و موضوعاتی نزدیک به دنیای کودک داشته باشند. شعرهایی درباره بازی، حیوانات، طبیعت، خانواده، دوستی و احساسات روزمره معمولاً توجه کودکان را بیشتر جلب می‌کنند.
همچنین بهتر است که کتاب دارای تصاویر رنگارنگ و متناسب با شعرها باشد تا کودک بتواند ارتباط بیشتری با متن برقرار کند. شعرهای کوتاه و تکرارشونده نیز انتخاب خوبی هستند. زیرا کودک به‌تدریج آنها را به خاطر می‌سپارد و هنگام خواندن، همراه والدین تکرار می‌کند.
در ادامه تعدادی از کتاب‌های مناسب برای کودکان زیر ۶ سال را معرفی کرده‌ایم.
کتاب بازی با انگشت‌ها
شاعر: مصطفی رحماندوست
ناشر: کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان
بازی با انگشت‌ها اثر مصطفی رحماندوست، مجموعه‌ای از شعرهای کودکانه برای گروه سنی «الف» و «ب» است که بازی و آموزش را در کنار هم قرار می‌دهد. ایده اصلی کتاب از بازی سنتی «لی‌لی‌لی‌لی حوضک» الهام گرفته است. این کتاب شامل شانزده قصه منظوم است که در آنها انگشت‌های دست به شخصیت‌های زنده و بازیگران داستان تبدیل می‌شوند. کودک می‌تواند همراه با مادر، پدر یا یک بزرگسال دیگر، دست‌های خود را حرکت دهد و همزمان با شنیدن شعر وارد دنیای بازی و خیال شود.
نمونه شعر کتاب:
اوّلی گفت: وای داره بارون می‌آد
دومی می گفت: شُرشُر ناودون می‌آد
سومی گفت: چتر ندارم بریم خونه، تر می‌شیم
چهارمی گفت: کوچک وکوچک‌تر می‌شیم
انگشت شست گفت: نمی‌ریم
روی سرمان چتر می‌گیریم
دستو با هم بچرخانیم
تا زیرِ بارون نمانیم
کتاب تاب، تاب، تاب‌بازی
شاعر: اسدالله شعبانی
ناشر: کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان
تاب، تاب، تاب‌بازی سروده اسدالله شعبانی و از آثار منتشرشده توسط کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان است که برای گروه سنی «الف» تهیه شده است. این کتاب با محوریت بازی‌ها و سرگرمی‌های کودکانه، فضای شاد و پرنشاطی را برای مخاطبان خردسال خود ایجاد می‌کند. همچنین با استفاده از زبانی ساده و آهنگین، کودکان را با دنیای بازی‌های آشنا و دوست‌داشتنی همراه می‌سازد. شعرهای کتاب ضمن سرگرم کردن کودک، او را به حرکت، خیال‌پردازی و مشارکت در بازی‌های کودکانه تشویق می‌کنند.
نمونه شعر کتاب:
خورشید خانم
صبح که می‌شه، همیشه
می‌آد پایین
می‌خنده پشت شیشه
با خنده‌هاش
پنجره‌ی خونه‌ها رو باز می‌کنه
بچه‌ها رو می‌بوسه و ناز می‌کنه
ما بچه‌ها، مثل گلا
دونه، دونه
می‌ریم بیرون از تو خونه
دست همو می‌گیریم
دنبال بازی می‌ریم
کتاب هاجستم و واجستم
شاعر: افسانه شعبان‌نژاد
ناشر: کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان
هاجستمو و واجستم مجموعه‌ای از شعرهای کودکانه سروده افسانه شعبان‌نژاد است که برای کودکان ۴ سال به بالا نوشته شده است. شعرهای ساده و آهنگین کتاب در کنار تصویرهای رنگارنگ و جذاب، مفاهیم اخلاقی و تربیتی را به زبانی شیرین و متناسب با دنیای کودکان مطرح می‌کنند.
آشنایی با طبیعت و گل‌ها، دوست داشتن و مراقبت از حیوانات و پرهیز از آزار رساندن به آنها، از جمله موضوعاتی است که در این مجموعه به کودکان آموزش داده می‌شود. ترکیب شعر و تصویر باعث شده است مفاهیم آموزشی کتاب برای کودک ملموس‌تر و سرگرم‌کننده‌تر باشند. بنابراین کودک در قالب شعر و خیال، با رفتارهای درست و ارزش‌های اخلاقی آشنا شود.
نمونه شعر کتاب:
هاجستم و واجستم
از پیش بابا جستم
تق تق و تاق، تق تق و تاق
دویدم از توی اتاق
دویدم و دویدم
به باغچه‌مون رسیدم
هاجستم و واجستم
کنار گل‌ها جستم
کتاب شعرای جیک جیکونه
شاعر: شکوه قاسم نیا
ناشر: کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان
شعرای جیک‌جیکونه مجموعه‌ای از ۱۶ شعر کوتاه و کودکانه سروده شکوه قاسم‌نیا است که برای کودکان بالای ۴ سال نوشته شده است. شعرهای این مجموعه با زبانی ساده، شیرین و خیال‌انگیز، به پرسش‌ها و کنجکاوی‌های کودکان درباره دنیای اطرافشان پاسخ می‌دهند. شاعر در این اشعار با بهره‌گیری از تخیل کودکانه، حیوانات و زندگی آنها را به شکلی جذاب به دنیای کودکان می‌آورد. همچنین درباره موضوعاتی که ذهن خردسالان را درگیر می‌کند، شعرهایی سرگرم‌کننده می‌سراید.
«شعرای جیک‌جیکونه»، «گل‌باقالی»، «کفشدوزک»، «کلاه مخملی»، «کوچه مورچه»، «میومیو یعنی چی»، «کی گفته؟»، «اژدها»، «چتر»، «جای پا»، «من»، «خبر»، «نخود نخود»، «کوه سفید»، «بوس نرم» و «پیش‌پیش‌پیش» از شعرهای این مجموعه هستند.
تصویرسازی‌های فاتیما کریمی نیز نقش مهمی در جذابیت کتاب دارد. تصاویر رنگارنگ و خلاقانه با محتوای شعرها هماهنگ‌اند. و البته با جان بخشیدن به حیوانات و استفاده از ترکیب‌بندی‌های چشم‌نواز، به درک بهتر مفاهیم و ایجاد فضایی شاد و دوست‌داشتنی برای کودکان کمک می‌کنند.
نمونه شعر کتاب:
مرغ سفید خال‌خالی
گل‌باقالی
نوک نزنی به این قالی
این قالی رو ما شستیم
با دست و پا شستیم
گذاشتیمش تو ایوون
تا خشک بشه
برای مهمونامون
کتاب اسمش چیه؟
شاعر: جعفر ابراهیمی، مصطفی رحماندوست، افسانه شعبان‌نژاد، اسدالله شعبانی، شکوه قاسم‌نیا، بیوک ملکی و بابک نیک‌طلب
ناشر: کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان
اسمش چیه؟ مجموعه‌ای از ۵۲ شعر کودکانه است که با همکاری شاعران شناخته‌شده حوزه کودک و نوجوان، از جمله جعفر ابراهیمی، مصطفی رحماندوست، افسانه شعبان‌نژاد، اسدالله شعبانی، شکوه قاسم‌نیا، بیوک ملکی و بابک نیک‌طلب سروده شده است. انتشارات افق آن را منتشر کرده است.
این مجموعه با استفاده از زبانی ساده، روان و متناسب با دنیای کودکان، موضوعات متنوعی مانند طبیعت، حیوانات، احساسات و روابط انسانی را به تصویر می‌کشد. برخی از شعرها نیز با حال‌وهوایی طنزآمیز، خواندن را برای کودک سرگرم‌کننده‌تر می‌کنند. تنوع شاعران، موضوعات و سبک شعرها باعث شده مجموعه از یکنواختی فاصله بگیرد و کودک در هر شعر با دنیایی تازه روبه‌رو شود.
در کنار جنبه سرگرم‌کننده، این اشعار به آشنایی بیشتر کودک با محیط اطراف، تقویت تخیل و پرورش مهارت‌های زبانی نیز کمک می‌کنند.
نمونه شعر:
اسمش چیه؟
پنیره
رفیق ماست و شیره
می‌ذاریمش لای نون
می‌خوریمش، نوش جون!
نون و پنیر و پسته
تو سفره‌مون نشسته
کتاب به قول پرستو
شاعر: قیصر امین‌پور
ناشر: افق
به قول پرستو مجموعه‌ای از شعرهای قیصر امین‌پور است که با تصویرسازی‌های کبری ابراهیمی و توسط نشر افق منتشر شده است. این کتاب، مخاطبان کودک و نوجوان را هدف قرار داده است. این مجموعه با زبان شاعرانه و نگاه متفاوت امین‌پور، دنیایی تازه پیش روی نوجوانان می‌گشاید و آنها را به تماشای موضوعات و افق‌هایی متفاوت دعوت می‌کند.
شعرهای کتاب در عین سادگی و تناسب با دنیای نوجوان، لایه‌هایی عمیق‌تر نیز دارند. به همین دلیل برای خوانندگان بزرگسال نیز جذاب و خواندنی هستند. ترکیب شعرهای خیال‌انگیز با تصویرسازی‌های کتاب، تجربه‌ای دلنشین از شعرخوانی برای مخاطب جوان ایجاد می‌کند.
نمونه شعر کتاب:
غنچه با دل گرفته گفت:
«زندگی،
لب ز خنده بستن است
گوشه‌ای درون خود نشستن است.»
گل به خنده گفت:
«زندگی شکفتن است
با زبان سبز، راز گفتن است.»
گفت‌وگوی غنچه و گل از درون باغچه
باز هم به گوش می‌رسد.
تو چه فکر می‌کنی؟
راستی کدام یک درست گفته‌اند؟
من فکر می‌کنم
گل به راز زندگی اشاره کرده است
هر چه باشد او گل است
گل، یکی دو پیرهن
بیشتر ز غنچه پاره کرده است.
و در پایان
کتاب شعر یکی از بهترین انتخاب‌ها برای شروع یا تقویت عادت کتابخوانی در کودکان است. شعرهای کوتاه و آهنگین به کودک اجازه می‌دهند تا با زبان بازی کند، عبارت‌های تکرارشونده را همراه شما بخواند و به‌تدریج با واژه‌ها و صداهای جدید آشنا شود. مهم‌تر از همه، شعر کتاب خواندن را به تجربه‌ای شاد و صمیمانه میان کودک و والد تبدیل می‌کند.
برای انتخاب کتاب شعر، بهتر است به سن کودک، موضوع شعرها، جذابیت تصاویر و علاقه خود کودک توجه کنید. لازم نیست حتماً شعرهای پیچیده یا طولانی انتخاب کنید! گاهی یک شعر ساده و بامزه که کودک دوست دارد بارها آن را بشنود، از یک کتاب دشوار و آموزشی تأثیر بیشتری دارد.
کتابی را انتخاب کنید که کودک با دیدنش لبخند بزند، خودش سراغش برود و بگوید: «یکی دیگه بخون!»؛ شاید همین جمله کوتاه، شروع یک دوستی طولانی با کتاب باشد.
کتاب شعرهایی را که به نظرتان جالب است، در بخش نظرات معرفی کنید تا آنها را به این مقاله اضافه کنیم.
بخوان، بازی کن، کشف کن، یاد بگیر!
به دنیای اسباب‌بازی‌های فکری و کتاب‌های کودک و نوجوان در فروشگاه نعنا سری بزنید. برای خرید کتاب‌های کودک و نوجوان، کتاب‌های تاریخ ایران برای کودکان و نوجوانان و خرید اسباب‌بازی فکری کلیک کنید.
